Mogiła Jana i Cecylii

Mogiła Jana i Cecylii jest bardzo stara, nawiązuje do wydarzeń z XVI wieku, kiedy to w puszczy zjawia się Jan i Cecylia. Ona panienka, szlachcianka, on wiejski chłop. Oboje ciężko pracując zamieniają tą ziemię w kwitnącą, tętniącą życiem osadę. Ich miłość jest tak wielka, że znosi wszelkie bariery. Żyją oni sobie tam spokojnie aż pewnego dnia przejeżdżający tamtędy król Zygmunt August, wzruszony ich postawą, pełen podziwu dla ich czynu nadaje ich potomkom szlachetne nazwisko Bohatyrowiczów i herb Pomian. Nazwisko to pochodzi od słowa bohater, za jakich bezwzględnie można było tych dwoje uważać. Kiedy Jan i Cecylia umierają, dzieci chowają ich w mogile, na której stawiają krzyż z napisem „Memento Mori” czyli pamiętaj o śmierci. Ten krzyż jest odnawiany przez kolejne pokolenia Bohatyrowiczów, co symbolizuje niewątpliwie pozytywistyczny kult pracy, ale także odwieczny związek człowieka z przyrodą i natura. Mogiła ta jest także symbolem kultu ogniska domowego. Właśnie w silnej i kochającej się rodzinie Orzeszkowa widziała podstawy do stworzenia silnego i zjednoczonego państwa. Należy odrzucić uprzedzenia klasowe i wspólnie pracować na rzecz odzyskania przez ojczyznę niepodległości. Ograniczona cenzura Orzeszkowa, szuka sposobu jak jeszcze bardziej zaakcentować to przesłanie.